3-4-3 محیط کشت آب آگار………………………………………………………………………………………….42
3-8 آنالیز آماری…………………………………………………………………………………………………………………….42
فصل چهارم : نتایج و بحث
4-1 بررسی اثر ترکیبات در جلوگیری از رشد میسلیومیAlternaria spp. درون تشتک پتری……43
4-2 بررسی اثر اسپوردهی Alternaria solani درآزمایشگاه …………………………………………….46
4-3 بررسی اثر ترکیبات در کاهش شدت بیماری لکه موجی سیب‌زمینی در محیط گلخانه…………..56
4-4 بررسی روش مایه‌زنی با Alternaria solani درگلخانه……………………………………………….57
فصل پنجم : نتیجه گیری کلی و پیشنهادات
5-1 نتیجه گیری کلی…………………………………………………………………………………………………………77

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

5-2 پیشنهادات………………………………………………………………………………………………………………..78
منابع………………………………………………………………………………………………………………………………….79

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 2-1 لیست ترکیبات موثر گزارش شده در جهان روی بیماری آلترناریوز سیب‌زمینی………………….27
جدول 3- 1غلظت‌های مورد استفاده ترکیبات در شرایط آزمایشگاه ………………………………………………….37
جدول 3-2 غلظت های مورد استفاده ترکیبات در گلخانه……………………………………………………..40
جدول 4-1مقایسه میانگین اثرهمزمان گونه قارچ با ترکیب شیمیایی بر میزان رشد و درصد کاهش رشد قارچ در آزمایشگاه ……………………………………………………………………………………………………………………49
جدول 4-2 مقایسه میانگین اثرترکیب بر میزان رشد و درصد بازدارندگی رشد دو گونه‌ی قارچی
Alternaria solani و Alternaria alternata در شرایط آزمایشگاه………………………………………49
جدول4-3 بررسی میزان تندش اسپور Alternaria alternataدر مقابل غلظت های متفاوت داکونیل51
جدول4-4 جدول مقایسه میانگین اثر ترکیب شیمیایی بر شدت بیماری و درصد کاهش شدت بیماری ناشی از Alternaria solani در گلخانه…………………………………………………………………………………..63
جدول 4-5 مقایسه میانگین اثر ترکیب شیمیایی بر شدت بیماری و درصد کاهش شدت بیماری در گونهAlternaria alternata ………………………………………………………………………………………………..64
جدول4-6 جدول تجزیه واریانس اثر ترکیب شیمیایی ومایه زنی بر شدت بیماری و درصد کاهش شدت بیماری در گونه Alternaria solani در محیط گلخانه………………………………………………………………..69
جدول4-7 مقایسه میانگین اثر مایه‌زنی بر شدت بیماری و درصد کاهش
بیماری Alternaria solani درمحیط گلخانه……………………………………………………………………………69
جدول 4-8 مقایسه میانگین اثر متقابل مایه‌زنی با توئین و ترکیب شیمیایی در میزان شدت بیماری و درصد کاهش شدت بیماری ناشی از گونه Alternaria solani ……………………………………………………………70
جدول4-9 مقایسه میانگین اثر متقابل مایه‌زنی بدون توئین و ترکیب شیمیایی در میزان شدت بیماری و درصد کاهش شدت بیماری ناشی از …………………………………………..Alternaria solani71
جدول4-10تاثیر سموم رورال‌تی‌اس و داکونیل با روشهای مختلف بر روی
گونه Alternaria alternata ……………………………………………………………………….76
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-1 نمودار میانگین میزان رشد در دو گونه قارچی Alternaria solani و
Alternaria alternata………………………………………………………………………………52
نمودار 4-2 نمودار میانگین درصد بازدارندگی دو گونه قارچی…………………………………………………………53
نمودار 4-3 اثر متقابل ترکیب شیمیایی بر میزان رشد دو گونه قارچی در شرایط آزمایشگاه………………….54
نمودار4-4 نمودار اثر متقابل ترکیب شیمیایی بر میزان درصد بازدارندگی از رشد دو گونه‌ی
قارچی در شرایط آزمایشگاه……………………………………………………………………………………………………….55
نمودار 4-5 مقایسه میانگین اثر ترکیب شیمیایی بر شدت بیماری ناشی از Alternaria solani. …. 65
نمودار 4-6 مقایسه میانگین اثر ترکیب شیمیایی بر درصد کاهش بیماری A. solani………………….66
نمودار 4-7 مقایسه میانگین اثر ترکیب شیمیایی بر شدت بیماری ناشی از Alternaria alternata …67
نمودار 4-8 مقایسه میانگین اثر ترکیب شیمیایی بر درصد کاهش بیماری ناشی از
Alternaria alternata…………………………………………………………………………….68
نمودار 4-9 مقایسه میانگین اثر تلقیح بر شدت بیماری ناشی از قارچ Alternaria solani ………..72
نمودار 4-10 مقایسه میانگین اثر تلقیح بر درصد کاهش شدت بیماری ناشی از Alternaria solani73
نمودار 4-11 مقایسه میانگین اثر متقابل ترکیب شیمیایی و مایه‌زنی درشدت بیماری قارچ
Alternaria solani. ………………………………………………………………………………..74
نمودار 4-12 مقایسه میانگین اثر متقابل ترکیب شیمیایی ومایه‌زنی در درصد کاهش بیماری ناشی از قارچ
……………………………………………………………………….Alternaria solani 75
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 2-1 اسپور قارچ Alternaria solani و Alternaria alternata ……………………6
شکل 2-2 علائم بیماری لکه موجی سیب زمینی…………………………………………………………………….7
شکل 2-3 چرخه بیماری ناشی از گونه های آلترناریا……………………………………………………………….9
شکل 4-1 میزان رشد میسلیومی قارچ در تیمار با ترکیبات مختلف……………………………………………46
شکل 4-2 میزان شدت بیماری قارچ در تیمار با ترکیبات مختلف در محیط گلخانه……………………..59
چکیده
بیماری لکه موجی یکی از بیماری‌های مهم و رایج بوده که در اکثر گیاهان خانواده سولاناسه ایجاد بیماری می‌نماید. هم اکنون در ایران این بیماری مزارع سیب‌زمینی را بطور همه گیر تهدید می نماید. امروزه بدلیل گسترش این بیماری در مزارع سیب زمینی و هم‌چنین خسارت ترکیبات سمی به محیط زیست و انسانها استفاده از ترکیبات غیر سمی در کنترل لکه موجی سیب‌زمینی بسیار حائز اهمیت است. در این پژوهش تاثیر نمکهای بیکربنات سدیم (NaHco3)، کلرید کلسیم (CaCl2)، قارچکشهای رورال‌تی‌اس و داکونیل، ترکیب بیولوژیک باسیلکس و همچنین روغن میخک بر روی محیط کشتPDA در میزان رشد گونه های Alternaria solani و A. alternataمورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که همه قارچکشهای مورد آزمایش بجز داکونیل در بازدارندگی رشد میسلیومی این دو گونه موثر است. تفاوتهایی از نظر اثر بر سرعت رشد پرگنه قارچ در محیط آزمایشگاه دارا می‌باشند. قابل ذکر است که میزان بازدارندگی بسته به نوع ترکیب و گونه قارچی متفاوت بود. بیشترین بازدارندگی مربوط به قارچکش رورال‌تی‌اس با غلظت 30 پی‌پی‌ام‌ و نمک بیکربنات سدیم با غلظت 35 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر بود که موجب توقف کامل از رشد میسلیوم در دو گونه قارچی مذکور در شرایط آزمایشگاه شده است. به طور کلی نتایج حاصل از این پژوهش در محیط آزمایشگاه نشان داد که افزایش غلظت ترکیبات با میزان جلوگیری از رشد میسلیومی قارچهای A. solani و A. alternata رابطه مستقیم دارد و همچنین تاثیر ترکیبات مورد آزمایش درکاهش
رشد A. solani بیشتر از A. alternata بود. در قسمت دیگری از این پژوهش میزان تاثیر این ترکیبات در کاهش شدت بیماری ناشی از گونه‌های قارچی مذکور روی رقم آگریا مورد بررسی قرار گرفت. نتایج آزمایشات گلخانه ای حاکی از تاثیر قابل توجه ترکیبات مورد بحث در کاهش میزان بیماری لکه موجی سیب‌زمینی بود. حداکثر تاثیر رورال‌تی‌اس، داکونیل، بیکربنات سدیم، کلرید کلسیم، باسیلکس و روغن میخک در کاهش شدت بیماری به ترتیب 33/88 ، 93 ، 33/92، 93 ، 33/70 و 74 درصد بود. این بررسی مشخص نمود که تاثیر ترکیبات مورد آزمایش در محیط گلخانه در کنترل بیماری ناشی از A. alternataبیشتر از A. solani بود. به طور کلی نتایج نشان داد که استفاده از بیکربنات سدیم، باسیلکس و روغن میخک علاوه بر سموم شیمیایی در کنترل بیماری لکه موجی سیب زمینی امید بخش می‌باشد.
کلمات کلیدی: لکه موجی سیب زمینی، Alternaria solani ،Alternaria alternata
فصل اول
مقدمه
سیب زمینی گیاهی است با ارزش غذایی بالا که از نظر تولید و مصرف در جهان پس ازگندم، ذرت، برنج و جو مقام پنجم را دارد و در ایران پس از گندم مقام دوم را بخود اختصاص داده است. سیب زمینی به علت قدرت تولید بالا و سازگاری با دامنه بسیار وسیعی از اقلیم ها و به عنوان یک منبع غذایی، تولید آن رو به افزایش است. میزان تولید سیب زمینی در کشور 71/4 میلیون تن گزارش شده است. این محصول از جایگاه ویژه‌ای در کشورمان برخوردار است بطوریکه، از میان 140 کشور که هر ساله این محصول را تولید می‌کنند، ایران رتبه سیزدهم جهانی را دارا است (شهبازی و همکاران، 1390).
بر اساس آمار منتشر شده در سال زراعی 90-89 سطح زیر کشت سیب زمینی در ایران مجموعا برابر با 186 هزار هکتار، میزان کل محصول تولید شده 5/7 میلیون تن و میزان عملکرد محصول به طور متوسط بین 2/30067 کیلوگرم در هکتار (کشت آبی) تا 8/9858 کیلوگرم در هکتار (کشت دیم) بوده است. سطح زیر کشت سیب‌زمینی در استان خراسان رضوی برابر با 5869 هکتار، مقدار تولید محصول 41/168 تن و متوسط عملکرد محصول 96/28630 کیلو گرم در هکتار بوده است (آمارنامه کشاورزی 1390-1389).
سازمان خواروبار جهانی، سیب‌زمینی را به‌عنوان یک محصول کشاورزی اشتغال‌زا و تامین‌کننده امنیت غذایی در دنیا معرفی می‌کند. بنا بر اظهارات مقامات ارشد فائو اهمیت سیب‌زمینی در امنیت غذایی صدها میلیون نفر از مردم دنیا و به‌ویژه ساکنان کشورهای در حال توسعه که سرانه مصرف سالیانه آنها بیش از 20 کیلوگرم است، نادیده گرفته شده و به این خاطر سازمان خواروبار جهانی، برای تاکید بر اهمیت این محصول و احیای آن سال 2008 میلادی را سال بین‌المللی سیب‌زمینی اعلام کرد. گفتنی است، طبق آمار و ارقام سازمان خواروبار جهانی بیشترین تولید سیب‌زمینی در سال 2005 میلادی به ترتیب به چین، روسیه و هند اختصاص داشته و ایران در این رتبه‌بندی، مقام سیزدهم را بین کشورهای دنیا دارد. سازگاری این گیاه به شرایط آب و هوایی مناطق مختلف به گونه‌ای است که هم اکنون در بیش از ??? کشور جهان، سیب زمینی تولید می‌شود، با این حال به دلیل اثرات محدود کننده‌ی تنش‌های مختلف نظیر کم آبی و خشکی و نیز حرارت بالا، بیشترین میزان تولید و عملکرد این گیاه در کشورهای مناطق معتدله حاصل می‌شود (کاظمی و همکاران، 1390).
تقریبا 160 بیماری در مورد سیب زمینی وجود دارد که حدود 50 بیماری قارچی، 30 بیماری ویروسی، 10 بیماری باکتریایی، حدود 50 بیماری هم ناشی از عوامل نا شناخته می باشند (جعفر‌پور، 1370).
در این پژوهش از رقم آگریا بدلیل فراوانی و غالب بودن این رقم در منطقه استفاده کردیم.
بیماریهای ناشی از آلترناریا از متداول ترین بیماری ها در گیاهان متعدد در سر تا سر دنیاست. این بیماری‌ها روی برگ، ساقه، گل و میوه عمدتا گیاهان یکساله اثر می کنند. خسارت هایی که بر اثر آلترناریاهای مختلف روی میزبان ها ایجاد می شود، بالاترین جایگاه را بین هر یک از بیماریها دارد (ایزدپناه و همکاران،1389).
بیماری لکه موجی سیب زمینی با عامل A. solani و A. alternataیکی از رایج‌ترین بیماریهای سیب زمینی در مناطق سیب زمینی کاری است. میزبانهای اصلی آن درگیاهان سولاناسه1 سیب زمینی، گوجه‌فرنگی و فلفل هستند(نیرگارد2، 1945). این بیماری بیشترین خسارت را به سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی در آمریکا، استرالیا، فلسطین، انگلیس و هند وارد میکند (شهبازی و همکاران، 1390).
سالیانه بین 38 تا 78 درصد محصول گوجه فرنگی و سیب‌زمینی درجهان در اثر این بیماری از بین
می رود (داتار و همکاران3،1970؛ جونز و همکاران4،1993؛ باسو5، 1974). زخمهای بوجود آمده در اثر لکه موجی روی غده دارای شکل گرد و نامنظم و کمی فرورفته بوده و اغلب با یک حاشیه به رنگ ارغوانی تا قهوه ای تیره احاطه شده اند. بافتهای زیرین لکه ها چرمی، کرکی و خشک شده و معمولا به رنگ قهوه ای تیره در می آیند. زخم ها کیفیت و بازار پسندی غده را کاهش می دهد و عمدتا روی ارقام پوست سفید و قرمز که برای چیپس مصرف می شوند، ایجاد مشکل می‌کند (روشندل و همکاران،1388). این بیماری در انبار از طریق زخم موجود در غده‌ها سبب آلودگی و ایجاد پوسیدگی خشک می‌شود (فرانس و همکاران6، 2001).
با توجه به اهمیت بیماری لکه موجی در استان خراسان رضوی و ایجاد خسارت ‌های زیست محیطی بر اثر باقی ماندن سموم شیمیایی بر روی گیاهان و عدم مدیریت صحیح مبارزه شیمیایی، استفاده از ترکیبات غیر سمی و معدنی به عنوان راهکار نوینی برای جایگزینی سموم شیمیایی توصیه شده است و در این پژوهش بررسی هایی روی چند ترکیب شیمیایی شامل رورال‌تی‌اس‌، داکونیل ، بیکربنات سدیم، کلرید کلسیم، باسیلکس و هم چنین روغن میخک برای بازدارنگی از رشدگونه‌های قارچی A. solani وA. alternata در محیط آزمایشگاه و گلخانه پرداخته شده است.
فصل دوم
مروری بر تحقیقات گذشته
2-1 مدیریت بیماری ناشی از گونه های Alternaria spp. :
بیماری‌های حاصل از آلترناریا عمدتا با استفاده از ارقام مقاوم، بذر عاری از بیماری یا تیمار شده، و سم پاشی با قارچکشهای مناسب کنترل می شود. کودهای نیتروژنی معمولا میزان آلودگی به آلترناریا را کاهش می دهد. تناوب زراعی، حذف و سوزاندن بقایای گیاهی آلوده و ریشه کنی علف‌های هرز میزبان به کاهش بیماری برای کشت بعدی محصولات حساس کمک می کند (ایزد‌پناه و همکاران،1389).
2-2 عامل بیماری
A. solaniدارای کنیدی‌هایی با دیواره عرضی مورب و بعضی از آنها دارای دیواره طولی هستند. اسپورها معمولا به طور انفرادی تولید می شوند، اما می توانند زنجیر وار نیز باشند. اسپورها راست و یا تقریبا خمیده هستند و تنه آنها بیضوی تا کشیده است و به تدریج تا رسیدن به نوک دراز، باریک می شوند (رجبی،1379).
کلنی‌ها اکثرا قهوه ای بی‌رنگ هستند. کنیدی انفرادی، مستقیم یا به حالت چماقی وارونه است. واریته هایی که دارای برگهای نازک هستند برای بیماری لکه موجی دارای شرایط مساعد تری می باشند (الیس7 ، 1971).
A. alternataکلنی‌ها معمولا سیاه و یا گاهی خاکستری هستند. کنیدیوفورها به صورت منفرد، ساده و انشعابی رشد می کنند. معمولا دارای چندین دیواره طولی هستند و یکی از بزرگترین ساپروفیت هایی است که در اکثرگیاهان، مواد غذایی، خاک و یا بافت گیاهی به صورت جهانی یافت می‌شود.
الف ب
شکل2-1: اسپور A. solani (الف)، اسپورA. alternata (ب)
2-3 علائم بیماری لکه موجی:
علائم برگی لکه موجی شامل ظهور نقاط کوچک به قطر 5/1 میلی متر یا کمتر، به شکل گرد و به رنگ قهوه‌ای تیره روی برگهای پایینی(برگهای پیر) است که این نقاط به تدریج توسعه یافته و قطر آنها به 9 میلی متر وگاهی به 5/1 سانتی مترمی رسد. این نقاط محدود به رگبرگها بوده و ایجاد لکه های زاویه‌دار می کند. سطح لکه‌های روی برگ با یکسری حلقه های متحدالمرکز پوشیده شده است و به همین علت بیماری به نام لکه موجی و یا لکه چشم گاوی گفته می شود.گیاهان آلوده بسرعت برگهای خود را از دست می‌دهند و میزان تولید محصول در واحد سطح بسرعت کاهش می یابد. (شرف و همکاران8، 1986).
شکل2-2: علائم بیماری لکه موجی بر روی گیاه سیب‌زمینی
2-4 چرخه بیماری و زیست شناسی
عامل بیماری لکه موجی به صورت اسپور و میسلیوم در بین بقایای گیاهی آلوده، خاک، غده های سیب‌زمینی و سایر گیاهان خانواده سولاناسه وعلفهای هرز بقا می‌یابند. شکل زمستان گذران قارچ A. solani می‌تواند در دامنه وسیعی از شرایط محیطی توانایی بقا داشته باشد. قارچ در بهار تولید اسپور می کند که این اسپورها به عنوان ماده تلقیح اولیه برای شروع آلودگی محسوب می شوند. در مزارعی که آلودگی به لکه موجی در فصل زراعی قبل وجود داشته است، مجددا سیب زمینی کاشته شود، امکان آلودگی بالا می رود چون احتمالا منبع آلودگی زیادی از فصل قبل باقی مانده است. ماده تلقیح به سادگی درون هر مزرعه و بین مزارع مختلف منتقل می شود چون اسپورها به سادگی با باد، جریان هوا، گرد و خاک از مزارع بلند شده و همراه با باد، قطرات باران و آب آبیاری منتقل می شوند. (رجبی، 1379)
اسپورهایA. solani روی گیاه سیب زمینی و بقایای گیاهی، در دمای بین 30-5 درجه سلسیوس، رشد می‌کند ولی دمای بهینه رشد آن 20 درجه سلسیوس است. خشک شدن ومرطوب شدن‌های متناوب و وجود دمای مناسب در این فاصله، شرایط مناسب برای تولید اسپور است. برگهایی که بطور پیوسته مرطوب و یا خشک باشند، تعداد اسپور کمی روی آنها ایجاد می شود. پراکنش ماده‌تلقیح از یک الگوی روزانه پیروی می کند. مرطوب شدن برگ توسط شبنم وخشک شدن مجدد آن با افزایش سرعت باد موجب افزایش اسپورهای موجود در هوا میشود. بیشترین تعداد اسپور موجود در هوا صبحگاه است و اواخر بعد‌از‌ظهر وشب تعداد آن کاهش
می‌یابد. در طول یک فصل رشد، چرخه زندگی لکه موجی چندین بار تکرار می‌شود. انتشار ثانویه بیمارگر مصادف با تولید اسپور روی لکه ها است که بعدا اسپورها به برگهای مجاور و گیاهان مجاور هم منتقل
می‌شوند. شرایط مساعد برای انتشار ثانویه بیماری، تناوب دوره خشک و مرطوب بودن برگها و رطوبت نسبی بالا است. در اوایل فصل رشد، بیماری توسعه آرامی دارد اما مقدار پراکنش بیمارگر بعد از گلدهی افزایش
می‌یابد. در اواخر فصل رشد، لکه های حاصل از لکه موجی روی شاخ و برگهایی که سموم حفاظتی روی آنها استفاده نشده است به سرعت افزایش می‌یابد. بیمارگر از طریق عدسکها و زخمهای مکانیکی که به پوست وارد شده است به درون غده ها نفوذ می کند ولی بروز آلودگی نیاز به رطوبت آزاد دارد. غده ها در حین برداشت به اسپورهای بیمارگر آلوده می‌شوند. اسپورهای زنده می توانند در سطح خاک تجمع یافته و یا در بوته های مرده وجود داشته باشند. آلودگی در غده های نابالغ و در ارقام پوست سفید یا پوست قرمز معمول است، چون این ارقام حساس به خراشیدگی و زخمی شدن در حین برداشت هستند. خشن بودن بافت خاک و رطوبت زیاد خاک در زمان برداشت باعث مساعد شدن شرایط آلودگی می شود. زخم‌ها می‌توانند در شرایط انبار هم توسعه یابند و غده‌های آلوده بسته به شرایط انبار و شدت بیماری می‌توانند دچار چین خوردگی و چروکیدگی شوند. زخم های حاصل از لکه موجی روی غده ها بر خلاف زخم های بادزدگی نمی توانند به مکان مناسبی برای سایر ارگانیسم های ثانویه عامل پوسیدگی تبدیل شوند (رجبی،1379)(شکل 2-3).
شکل2-3 : چرخه بیماری گونه های ناشی از آلترناریا
2-5 تاریخچه بیماری لکه موجی
بیماری لکه موجی یکی از بیماریهای مهم سیب زمینی در سراسر جهان بشمار می آید. این بیماری انتشار جهانی دارد و در بسیاری از کشورها اهمیت ویژه ای دارد. در اکثر کشورها مانند هند،ایتالیا، پرو، آمریکا عامل بیماری لکه موجی را با نام علمی A. solani معرفی نموده اند اما این بیماری با گونه های دیگری غیر از گونه مذکور نیز از برخی کشورها گزارش شده است. در کشور کانادا گونه‌ی عامل بیماری‌زا A. tenuis معرفی کرده است (ریچ،91983) در کشور برزیل نیز عامل بیماری را گونه‌یA. alternataگزارش نموده اند (بویتکس و همکاران10،1994).
عامل این بیماری از مناطق مختلف سیب زمینی کاری مانند اردبیل، دماوند، صفی آباد (دزفول) و شیراز تحت نام علمی A. solani شناسایی و معرفی شده است (شهبازی و همکاران، 1390).
نتایج حاصل از مطالعات در منطقه فریدن اصفهان نشان داد که دو گونه ی A. alternata وA. solani در ایجاد بیماری در این منطقه دخیل بوده اند که گونه‌یA. alternata با 92 درصد گونه‌ی غالب در ایجاد بیماری در این استان بشمار می‌آید، سپس گونه‌یA. solani با هشت درصد در درجه دوم اهمیت قرارداشته است (نصر اصفهانی و همکاران، 1389 ).
2-6 ترکیبات مورد استفاده در این پژوهش:
از قارچکشهای ایپرودیون + کاربندازیم با نام تجاری رورال‌تی‌اس و کلروتالونیل با نام تجاری داکونیل، ترکیب بیولوژیک باسیلکس، نمکهای بیکربنات سدیم(NaHco3) و کلرید کلسیم (CaCl2) و روغن میخک استفاده شده است.
2-7 راه کارهای مدیریت لکه موجی
لکه موجی از عمده ترین بیماریهای لکه برگی می‌باشد که آسیب زیادی چه در مرحله تولید در مزرعه و چه در زمان انبارداری به محصول وارد می‌کند. این بیماری می تواند علاوه بر کاهش عملکرد محصول، باعث کاهش کیفیت و اندازه غده، کاهش درصد ماده خشک غده و بازار پسندی محصول شوند. اولین علائم لکه موجی در برخی مناطق معمولا در اواسط فصل رشد مشاهده می شود و گاهی تنها پس از رسیدن بوته به مرحله پیری بروز می‌کند. زمان وقوع این بیماری و ارتباط آن با میزان خسارت به محصول، بسته به منطقه و الگوی آب و هوایی هر سال و میزان موثر بودن راههای کنترل اعمال شده توسط مدیر مزرعه متغیر است. (روشندل و همکاران، 1388).
لکه موجی هر ساله در بیشتر مناطق تولید سیب زمینی وجود دارد. این بیماری تنها زمانی روی عملکرد تاثیر منفی می گذارد که میزان رطوبت در سطح برگها در اثر بارندگی، مه، شبنم و یا آبیاری زیاد باشد.این شرایط باعث ظهور سریع علائم و توسعه بیماری می‌شود. در شرق آمریکای شمالی آلودگی غده ها و شاخ و برگ دارای اهمیت است. اما در غرب آمریکا خصوصا مناطق تولید سیب زمینی کوه راکی، آلودگی غده دارای اهمیت اقتصادی بیشتری نسبت به آلودگی های برگی است (روشندل و همکاران،1388).
در گلخانه، آلودگی به گونه های A. solani را میتوان با پوشاندن گلخانه با ورقه های جاذب UV کاهش داد، زیرا جلوگیری از ورود UV به گلخانه از تولید هاگ در این قارچ جلوگیری می‌کند (ایزد پناه و همکاران، 1389).
برنامه درست وموثر مدیریت این بیماری بخش ضروری هر برنامه مدیریت مزرعه در اغلب نقاط تولید سیب‌زمینی در دنیا است. مدیریت لکه موجی سیب زمینی نیازمند تلفیق روشهای زراعی و سایر روشهای کنترل در جهت به حداقل رساندن منبع بیمارگر و جلوگیری از توسعه بیماری در مزرعه است. مدیریت تلفیقی بیماری فوق شامل اقدامات و تدابیر مناسب قبل از کاشت، اتخاذ راه کارهای مناسب در طول رشد گیاه و دقت در مرحله برداشت است. استفاده از قارچکشهای برگی یکی از اجزا مهم مدیریت تلفیقی بیماری است (روشندل و همکاران،1388).
2-7-1تدابیر مدیریت قبل از کشت
2-7-1-1انتخاب رقم
انتخاب رقم مناسب که دارای مقاومت بالا به بیماری بوده و از لحاظ بازار پسندی و تولید مناسب باشد، از مهمترین اجزاء مدیریت تلفیقی بیماری است. انتخاب رقم مناسب می تواند تعداد دفعات مورد نیاز استفاده از قارچکش برای کنترل بیماری را کاهش دهد که این امر خود موجب کاهش هزینه‌ی کل مدیریت
می‌شود. لکه موجی سیب‌زمینی عمدتاً در قسمتهای پایین بوته و در برگهای پیر شیوع دارد، به همین دلیل بیماری در ارقام زودرس که سریعتر به مرحله پیری می رسند پیشرفت سریعتری نسبت به ارقام دیر‌رس دارد (روشندل و همکاران، 1388).
2-7-1-2 انتخاب مزرعه
انتخاب مزرعه دارای زهکشی و حاصلخیزی مناسب همیشه باعث بهبود شرایط سلامت سیب زمینی
می‌شود. مزارعی که حاشیه‌ی آنها بوسیله‌ی درخت و یا سایر موانع طبیعی مسدود شده است، جریان هوا در آنها کم می‌شود که این امر موجب دشوار‌تر شدن کنترل بیماریهای برگی می‌شود. چنانچه مزارع، سمپاشی هوایی شوند باید از کاشت سیب زمینی در زمین‌هایی که اطراف آنها درخت کاشته شده و یا نزدیک سیم های برق است اجتناب شود. مزارعی که برای کاشت سیب زمینی انتخاب می شوند، باید حتی الامکان در 3-2 سال گذشته هم در آنها سیب‌زمینی کاشته نشده باشد. تناوب بلند مدت با غلات و لگومها باعث به حداقل رساندن مقدار ماده‌تلقیح زمستان گذران قارچ عامل لکه موجی باقیمانده از سالهای قبل می‌شود (روشندل و همکاران، 1388).
2-7-1-3 از بین بردن ماده تلقیح زمستان گذران
منابع زمستان‌گذران بیمارگر عامل لکه موجی باید شناسایی شده وقبل از کاشت جدید و قبل ازظهور بیمارگر باید از بین برده شوند.
2-7-2 مدیریت در طول رشد گیاه

2-7-2-1 کنترل آفات و بیماریها: گیاهانی که نسبت به سایر بیماریها نظیر پژمردگی ورتیسیلیومی، شانکر ریزوکتونیایی ساقه، نماتد‌های انگل گیاهی و یا عوامل پوسیدگی بذر، آلوده می شوند، دچار تنش شده و نسبت به گیاهان سالم، به بیماری لکه موجی حساس‌تر هستند. علاوه بر بیماریها، تنش های مرتبط با تغذیه‌ی حشرات مثل سوسک کلرادوی سیب زمینی و زنجرکها باعث توسعه‌ی بیشتر لکه موجی می‌شوند. آفات فوق علاوه بر ایجاد تنش می‌توانند نقش مهمی در پراکنش موضعی ماده تلقیح بیماری ایفا کنند. علفهای هرز از طریق رقابت برای فضا، نور، مواد غذایی، و آب باعث ایجاد تنش در گیاه می‌شوند. رشد بیش از حد علفهای هرز می تواند باعث کاهش حرکت هوا و توقف جریان هوا در سایه انداز گیاه سیب‌زمینی در مزرعه شود. این وضعیت باعث طولانی تر شدن دوره رطوبت برگ ومساعد شدن شرایط برای شکل گیری اسپورها، جوانه زنی اسپور و آلودگی بیشتر به بیماری لکه موجی می‌گردد. خاکدهی علاوه بر اینکه باعث کنترل علفهای هرز در ابتدای فصل می‌شود، روی غده های در حال رشد در خاک، را هم به مقدار کافی با خاک می پوشاند که این عمل موجب می‌گردد آلودگی‌های بعدی در طول فصل که با اسپور های شسته شده از برگها بوجود می آید را کاهش دهد (روشندل و همکاران، 1388).
2-7-2-2 کود دهی
تغذیه‌ی میزبان گیاهی نقش مهمی در جلوگیری از گسترش بیماری لکه موجی دارد. کمبود نیتروژن و فسفر باعث افزایش حساسیت به این بیماری می شود. توازن کود‌دهی باید به گونه‌ای برقرار باشد که ضمن بر طرف کردن نیاز گیاه موجب تاخیر در بلوغ و افزایش حساسیت به لکه موجی نشود (روشندل و همکاران، 1388).
2-7-2-3 آبیاری
آبیاری نقش مهمی در گسترش لکه موجی دارد. آبیاری بارانی موجب می‌شود به طور دوره‌ای شاخ و برگ گیاه مرطوب شودو شبنم به طور دائم وجود داشته باشد، که این فرآیند سبب می شود، شرایط مساعد بروز لکه موجی، یعنی دوره های متناوب خشکی و رطوبت فراهم شود. آبیاری بیش از حد باعث ضعیف شدن پشته‌ها و بیرون آمدن غده ها از خاک و نهایتا منجر به قرار گرفتن غده ها در معرض آلودگی می‌شود، همچنین آبیاری بیش از حد سبب تخلیه نیترات از ناحیه ریشه می‌گردد. کمبود نیتروژن باعث پیری زودرس سیب زمینی و افزایش حساسیت به لکه موجی و مشکل تر شدن عملیات کنترل بیماری می‌شود (روشندل و همکاران، 1388).
2-7-2-4 برنامه پیش آگاهی بیماری
تا‌کنون چندین برنامه پیش آگاهی طراحی شده که می‌توانند در صورت مساعد بودن شرایط آب و هوایی برای پیشترفت بیماری، زمان وقوع بیماری را پیش‌بینی کرده و از این طریق به مدیریت بیماری کمک کنند. برخی از این مدلها بر اساس شرایط آب و هوایی نظیر دما، رطوبت، مقدار بارش و آبیاری طراحی شده‌اند. اطلاعات فوق با نصب باران سنج و ترموهیدرو‌گراف در مزرعه جمع‌آوری می‌شوند. سپس این داده ها به یک میکروکامپیوتر منتقل می شوند. دستگاههایی نیز ساخته شده که دارای تجهیزات جمع آوری اطلاعات و ادوات پیش آگاهی هستند و پس از قرار دادن در مزرعه به صورت خودکار اطلاعات آب و هوایی را ثبت می کنند. در کلرادو یک مدل ساده که بر مبنای درجه-روز کار می کند برای پیش‌آگاهی ظهور اولین علائم لکه موجی، طراحی شده است. در این مدل تعداد درجه حرارتهای بالای 7 درجه سانتی گراد پس از ظهور بوته در روزهای مختلف جمع‌آوری می‌شوند. بر اساس این مدل، اولین لکه های بیماری لکه موجی در 650 درجه – روز در دره سن لوئیس11 و در 1125 درجه-روز در شمال کلرادو دیده شده است. سم پاشی با قارچکشهای مناسب در آستانه این درجه- روزها شروع می‌شود. مدل دیگر پیش آگاهی لکه موجی در اوایل فصل که در ویسکانسین طراحی شده است بر مبنای بالا رفتن تعداد اسپور قارچ عامل لکه موجی،A. solani موجود در هوا و تجمع 300 روز فیزیولوژیکی از زمان ظهور بوته طراحی شده است. سم پاشی با قارچکش پس از 300 روز فیزیولوژیکی شروع شده و سمپاشی‌های بعدی بر مبنای شمارش تجمعی روزهای فیزیولوژیکی به علاوه داده های دمای روزانه، رطوبت نسبی و مقدار آبیاری توصیه می‌شود. سمپاشی علیه لکه موجی با استفاده از مدل پیش‌آگاهی تنها زمانی انجام خواهد گرفت که مقدار ماده تلقیح هوازاد بیمارگر بالا رفته باشد (روشندل و همکاران، 1388).
در ایالات ویسکانسین آمریکا یک سیستم پیش آگاهی برای بیماری لکه موجی وجود دارد که با استفاده از میکروکامپیوترهایی نظیر Potato Crop Management به صورت یک دستگاه خودکار ابداع شده است که به صورت تجاری توسط شرکتهای مختلف ساخته شده است. سیستم های پیش‌آگاهی می‌تواند باعث بهینه شدن کنترل بیماری از طریق کاهش دفعات سم‌پاشی و استفاده کمتر از قارچکش‌ها شود (روشندل و همکاران، 1388).
2-8 کنترل لکه موجی سیب زمینی
تحقیقات زیادی در جهت کنترل بیماری لکه موجی سیب زمینی با عاملA. solani و A. alternata در جهان بوسیله قارچکش ‌های شیمیایی مختلف انجام شده است. شریفی و همکاران (1385) به ارزیابی اثر دوازده قارچکش در کنترل بیماری لکه موجی سیب زمینی با عامل بیماریalternata .A در شرایط آزمایشگاهی پرداختند. قارچکش‌های مذکور شامل اکسی کلرور مس (میشوکاپ)، ایپرودیون+ کاربندازیم (رورال‌تی‌اس)، فاموکسادون+سیموکسانیل(اکویشین پرو)، پروپیکونازول(تیلت)، تریفلویزل(تریفیمین)، کاربندازیم(باویستین)، فلودیوکسانیل (سلست)، مانکوزب(دیتان‌ام45)، بنومیل(نبلیت)، کاپتان(ارتوساید‌کاپتان)، پنکونازول(توپاس) و بتوکونازول(راکسیل) است. نتایج بررسی‌ها نشان داد بین تیمارهای قارچکش با تیمار شاهد در سطح یک درصد اختلاف معنی‌دار وجود دارد. کمترین رشد کلونی در تیمارهای مانکوزب(دیتان‌ام‌45)، پنکونازول(توپاس)، پروپیکونازول(تیلت) و فلودیوکسانیل(سلست) در غلظت 2000 پی‌پی‌ام به ترتیب اندازه‌گیری شده است.


پاسخ دهید